Muallif: Bekhzodiy, Sh.; Abdunabiev, S.

Annotatsiya: Ushbu tadqiqot o‘rta asrlar islom olamidagi (VIII–XIII asrlar) gumanizmni o‘rganib, ilmiy adabiyotda yetarlicha yoritilmagan muhim bo‘shliqni to‘ldiradi. Tadqiqot Yaqin Sharq, Shimoliy Afrika, Fors va Markaziy Osiyoda gumanizm axloq, aql va e’tiqodning uyg‘unligi orqali shakllanganini ko‘rsatadi. Avvalgi tadqiqotlarda insonparvarlik ko‘pincha Yevropa an’analariga tayanib talqin qilingan bo‘lsa, bu ish islom olimlarining inson qadr-qimmati haqidagi tasavvurni rivojlantirishdagi chuqur hissasini yoritadi. Tadqiqot Payg‘ambar Muhammad (s.a.v.)ning ta’limoti, Forobiy, Ibn Sino va G‘azzoliy kabi mutafakkirlarning falsafiy merosi, Rumiy, Sa’diy va Al-Mutanabbiy asarlari hamda Bayt al-Hikma kabi ilmiy markazlarning faoliyati orqali islomiy insonparvarlikning shakllanishini tahlil qiladi. Birlamchi manbalar matn tahlili va tarixiy manbalarni solishtirish usullari tadqiqotning asosini tashkil etadi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, o‘sha davr islom tafakkurida inson axloqiy barkamollikka intiladigan, asosli fikrlash va ilm izlashga mas’ul bo‘lgan, jamiyat hayotida esa ma’naviy majburiyat va ijtimoiy mas’uliyatni o‘z zimmasiga oladigan subyekt sifatida tasavvur qilingan. Tadqiqotga ko‘ra, islomiy gumanizm islomga zid emas, aksincha, e’tiqodga asoslangan holda insonni intellektual va madaniy hayot markaziga qo‘yadigan yondashuv sifatida namoyon bo‘ladi.

Kalit so'zlar: Islom gumanizmi; o‘rta asrlar Islom falsafasi; Al-Farobiy; Ibn Sino; Al-G‘azoliy; Rumiy; Bayt al-Hikma

Jurnaldagi sahifalar: 142 - 152