Muallif: Valiev, Oybek; Ergashov, Ziyodullo
Annotatsiya: Ushbu tadqiqot 2010–2025 yillar davomida O'zbekistonning Qashqadaryo viloyati tashqi savdosining tarkibiy o'zgarishini savdo aylanmasi, tovar tarkibi, geografik taqsimot va to'lov balansi ko'rsatkichlari bo'yicha yillik panel ma'lumotlari asosida tahlil qiladi. Empirik natijalar o'zgarishning o'zaro bog'liq uch bosqichini ko'rsatmoqda. I bosqichda (2010–2015) viloyatning eksport tarkibi asosan paxta tolasi bilan ifodalangan bo'lib, u 2010 yilda eksportning 64,9 foizini tashkil etgan; kimyoviy mahsulotlar (20,4%) va energetika resurslari (6,2%) ham muhim o'rin egallagan. II bosqich (2016–2020) tarkibiy inqiroz davri sifatida belgilandi: davlatning paxtani majburiy xarid qilish monopoliyasining bekor qilinishi 2021 yilga kelib xom ashyo paxta tolasining eksport tarkibidan to'liq chiqib ketishiga olib keldi va bu oziq-ovqat mahsulotlari, to'qimachilik hamda energiya eksportiga yo'nalish qilish zaruriyatini keltirib chiqardi. III bosqich (2021–2025) qo'shimcha qiymat yaratadigan ishlab chiqarilgan tovarlarga muvaffaqiyatli, garchi notekis, o'tishni ko'rsatadi: to'qimachilik va to'qimachilik mahsulotlari 2023 yilda eksportning 53 foizini, energiya va neft mahsulotlari 2024 yilda 33,3 foizni tashkil etdi hamda 2025 yil yakuniga kelib jami savdo aylanmasi rekord darajadagi 1,24 mlrd AQSH dollariga (dastlabki ma'lumot) yetdi. Import tarkibi barqaror ravishda kapital tovarlariga yo'naltirilgan bo'lib qoldi: mashina va uskunalar importning 60–88 foizini barqaror tashkil etdi, bu esa investitsiya talabining yuqori ekanligini tasdiqladi. Geografik qayta yo'nalish ham muhim ahamiyat kasb etdi: MDH mamlakatlari ulushi jami savdoda 72,2 foizdan (2010) 14,0 foizga (2024) tushdi, MDH bo'lmagan hamkorlar — xususan Xitoy, Eron Islom Respublikasi va Yevropa bozorlari — yetakchi o'rinlarga chiqdi. Ushbu tadqiqot sovet keyingi Markaziy Osiyo iqtisodiyotlarida savdo siyosati islohoti va iqtisodiy transformatsiya bo'yicha keng ilmiy munozaraga mintaqaviy longitudinal dalillarni qo'shib beradi.
Kalit so'zlar: tashqi savdo; tarkibiy o'zgarish; Qashqadaryo viloyati; O'zbekiston; eksport diversifikatsiyasi; savdo balansi; panel ma'lumotlari
Jurnaldagi sahifalar: 604 - 618
